Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao sau mỗi trận đấu lớn, một số cầu thủ lại bị dẫn vào phòng riêng để làm xét nghiệm? Hay tại sao một ngôi sao bóng đá đang ở đỉnh cao sự nghiệp bỗng dưng mất tất cả chỉ vì một kết quả xét nghiệm? Đó chính là câu chuyện về kiểm tra doping — một trong những vấn đề nhức nhối và phức tạp nhất của thể thao hiện đại.
Bài viết này trang 90PTV sẽ giúp bạn hiểu rõ kiểm tra doping cầu thủ là gì, quy trình diễn ra như thế nào, và điều gì chờ đợi những người dám gian lận trong thể thao.
Doping là gì?
Trước khi nói về kiểm tra doping cầu thủ là gì, chúng ta cần hiểu doping thực sự là gì. Doping là việc sử dụng các chất hay phương pháp bị cấm nhằm tăng cường thành tích thi đấu một cách không tự nhiên. Nói đơn giản hơn, đó là “gian lận sinh học” — khi một vận động viên tìm cách giúp cơ thể vượt qua giới hạn bình thường bằng những con đường không được phép.
Câu chuyện về doping không phải mới. Ngay từ thời Olympic cổ đại, các vận động viên Hy Lạp đã dùng các loại thảo mộc đặc biệt hay nội tạng động vật để cố gắng tăng sức mạnh. Đến thế kỷ 20, vấn đề này trở nên nghiêm trọng hơn khi hóa học phát triển, cho phép tổng hợp nhiều loại chất kích thích mạnh hơn.
Bi kịch lớn nhất là cái chết của vận động viên xe đạp Tom Simpson tại Tour de France 1967 do sử dụng amphetamine, khiến giới thể thao buộc phải nhìn thẳng vào vấn đề này. Từ đó, các tổ chức thể thao quốc tế bắt đầu xây dựng hệ thống kiểm soát nghiêm ngặt.
Có ba lý do chính khiến doping bị cấm hoàn toàn trong thể thao chuyên nghiệp. Thứ nhất là tính công bằng — thể thao có ý nghĩa khi mọi người cùng thi đấu trên một nền tảng bình đẳng. Khi một người dùng chất cấm, họ đang phá vỡ sân chơi đó. Thứ hai là sức khỏe vận động viên — nhiều loại doping gây hại nghiêm trọng cho tim mạch, gan, thận, hệ thần kinh và thậm chí có thể gây tử vong. Thứ ba là tinh thần thể thao — thể thao tôn vinh nỗ lực con người; doping biến điều đó thành một cuộc đua phòng thí nghiệm.
Kiểm tra doping cầu thủ là gì?
Kiểm tra doping cầu thủ là gì hay còn gọi là xét nghiệm doping, anti-doping test là quá trình lấy và phân tích mẫu sinh học từ vận động viên để phát hiện sự hiện diện của các chất bị cấm trong danh sách của Cơ quan Phòng chống Doping Thế giới (WADA).
Đây không chỉ là một xét nghiệm đơn giản. Đó là cả một hệ thống kiểm soát phức tạp, được thiết kế để không có bất kỳ kẽ hở nào cho những kẻ gian lận.
Ở cấp độ quốc tế, WADA (World Anti-Doping Agency) — Cơ quan Phòng chống Doping Thế giới — là tổ chức đặt ra tiêu chuẩn và danh sách chất cấm. Mỗi môn thể thao có liên đoàn riêng thực hiện kiểm tra trong các giải đấu của mình, ví dụ FIFA trong bóng đá, IAAF trong điền kinh.
Ngoài ra, các quốc gia còn có cơ quan phòng chống doping riêng. Việt Nam có VADA (Vietnam Anti-Doping Agency) trực thuộc Tổng cục Thể dục Thể thao, chịu trách nhiệm kiểm tra các vận động viên trong nước.
Danh sách chất cấm của WADA được trang 90m TV cập nhật hằng năm và chia thành nhiều nhóm.
- Nhóm đầu tiên là steroids đồng hóa như testosterone nhân tạo — loại phổ biến nhất, giúp tăng cơ bắp và sức mạnh nhanh chóng.
- Nhóm thứ hai là hormone peptide như EPO (erythropoietin) — chất kích thích sản xuất hồng cầu, cực kỳ phổ biến trong xe đạp và marathon vì tăng khả năng vận chuyển oxy.
- Nhóm thứ ba là chất kích thích như amphetamine, cocaine — tăng phản xạ và độ tập trung trong thời gian ngắn.
- Nhóm thứ tư là chất che giấu — dùng để ẩn dấu vết các chất cấm khác. Cuối cùng là phương pháp bị cấm như truyền máu tự thân hay thao túng mẫu xét nghiệm.
Quy trình kiểm tra doping diễn ra như thế nào?
Nhiều người nghĩ kiểm tra doping cầu thủ là gì chỉ là “đi lấy nước tiểu”. Thực tế thì phức tạp và chặt chẽ hơn rất nhiều.
Chọn cầu thủ để kiểm tra
Việc chọn ai để kiểm tra được thực hiện theo hai cách. Kiểm tra ngẫu nhiên là chọn ngẫu nhiên từ danh sách vận động viên, thường thực hiện sau thi đấu. Kiểm tra có mục tiêu là khi có nghi ngờ hoặc theo chương trình đặc biệt với các vận động viên hàng đầu.
Điều thú vị là vận động viên chuyên nghiệp ở nhiều môn thể thao phải khai báo vị trí của mình mỗi ngày trong năm để kiểm tra viên có thể đến bất ngờ bất cứ lúc nào — kể cả lúc 6 giờ sáng tại nhà riêng.
Lấy mẫu xét nghiệm
Sau thi đấu, cầu thủ được chọn sẽ nhận thông báo và phải đến khu vực kiểm soát doping ngay lập tức, có thể có người đi cùng nhưng không được rời khỏi tầm quan sát của kiểm tra viên.
Mẫu xét nghiệm chủ yếu là nước tiểu, nhưng ngày càng nhiều trường hợp dùng máu vì phát hiện được nhiều chất hơn. Toàn bộ quá trình lấy mẫu được giám sát trực tiếp (đối với nước tiểu) để đảm bảo không có hành vi tráo đổi hay pha loãng mẫu.
Mẫu được chia thành hai phần: Mẫu A và Mẫu B. Nếu Mẫu A dương tính, vận động viên có quyền yêu cầu phân tích Mẫu B tại một phòng thí nghiệm độc lập.
Phân tích tại phòng thí nghiệm
Mẫu được gửi đến các phòng thí nghiệm được WADA công nhận — trên thế giới chỉ có khoảng 30 phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn này. Tại đây, chuyên gia sử dụng công nghệ phân tích hiện đại như sắc ký khối phổ (mass spectrometry) có thể phát hiện chất cấm với nồng độ cực thấp — thậm chí tính bằng phần tỉ.
Kết quả thường có sau vài ngày đến vài tuần. Trong các sự kiện lớn như Olympic, quá trình này được đẩy nhanh hơn.
Hình phạt cho cầu thủ gian lận Doping
Đây là phần mà nhiều người quan tâm nhất khi tìm hiểu về kiểm tra doping cầu thủ là gì. Và câu trả lời là: hình phạt rất nặng, và đã ngày càng nghiêm khắc hơn.
Cấm thi đấu — Hình phạt cốt lõi
Theo Bộ luật Phòng chống Doping Thế giới (World Anti-Doping Code) phiên bản hiện hành, hình phạt cơ bản cho lần vi phạm đầu tiên là cấm thi đấu 4 năm — không phải 2 năm như trước đây. Với các trường hợp cố ý, mức phạt có thể lên đến cấm thi đấu vĩnh viễn nếu tái phạm.
Bốn năm trong sự nghiệp thể thao là cả một thế giới. Với một cầu thủ 26 tuổi, bị cấm đến 30 tuổi đồng nghĩa với việc mất đi những năm đỉnh cao nhất của sự nghiệp.
Tước bỏ thành tích và danh hiệu
Tất cả kết quả thi đấu trong thời gian sử dụng doping sẽ bị hủy bỏ. Điều này có nghĩa là huy chương bị tước, kỷ lục bị xóa, danh hiệu bị thu hồi. Lance Armstrong — người 7 lần vô địch Tour de France — đã mất tất cả danh hiệu đó sau khi bị phát hiện dùng doping có hệ thống suốt nhiều năm.
Phạt tiền và bồi thường
Ngoài cấm thi đấu, vận động viên vi phạm có thể bị phạt tiền, bị yêu cầu hoàn trả toàn bộ tiền thưởng và thu nhập trong thời gian vi phạm. Trong một số trường hợp, các đồng đội vô tình liên quan cũng mất phần thưởng đồng đội.
Hậu quả hợp đồng và tài trợ
Hầu hết hợp đồng thể thao chuyên nghiệp đều có điều khoản chống doping. Một cầu thủ bị phát hiện dùng doping sẽ lập tức bị câu lạc bộ chấm dứt hợp đồng và mất toàn bộ tài trợ. Thiệt hại tài chính có thể lên đến hàng chục triệu đô la.
Những vụ bê bối doping nổi tiếng trong lịch sử
Để thấy rõ hậu quả của gian lận của việc sử dụng dopping, hãy nhìn vào những câu chuyện có thật.
Lance Armstrong — Từ huyền thoại đến kẻ gian lận
Lance Armstrong từng là biểu tượng của ý chí con người — chiến thắng ung thư rồi giành 7 danh hiệu Tour de France liên tiếp. Năm 2012, tất cả sụp đổ khi USADA công bố bằng chứng về một chương trình doping phức tạp và có hệ thống. Anh bị tước 7 danh hiệu, cấm thi đấu vĩnh viễn và mất hàng chục triệu đô la tài trợ.
Ben Johnson — 9,79 giây chấn động rồi tan vỡ
Tại Olympic Seoul 1988, Ben Johnson phá kỷ lục thế giới chạy 100m với 9,79 giây. Ba ngày sau, anh bị tước huy chương vàng vì dương tính với stanozolol. Đây được xem là một trong những vụ bê bối doping đánh dấu bước ngoặt trong lịch sử phòng chống doping thế giới.
Vụ bê bối doping quốc gia của Nga
Không chỉ cá nhân, cả một quốc gia cũng có thể dính líu. Nga bị phát hiện điều hành chương trình doping cấp nhà nước tại Olympic Sochi 2014, bao gồm việc đánh tráo mẫu xét nghiệm qua lỗ tường phòng kiểm tra. Hậu quả là Nga bị cấm dự nhiều sự kiện thể thao lớn và vận động viên Nga phải thi đấu dưới tên trung lập trong nhiều năm.
Kiểm tra doping trong bóng đá Việt Nam
Bóng đá Việt Nam không đứng ngoài cuộc chiến chống doping. FIFA và AFC đều có quy định kiểm tra doping tại các giải đấu mà đội tuyển và câu lạc bộ Việt Nam tham gia.
Tại V.League và các giải quốc nội, Tổng cục Thể dục Thể thao phối hợp cùng VADA thực hiện kiểm tra định kỳ. Số lượng kiểm tra ngày càng tăng, đặc biệt sau khi bóng đá Việt Nam vươn ra đấu trường châu lục nhiều hơn.
Đến nay, chưa có vụ bê bối doping lớn nào trong bóng đá Việt Nam, nhưng điều đó không có nghĩa là vấn đề không tồn tại — mà là hệ thống phòng ngừa cần tiếp tục được củng cố.
Kết luận
Trên đây là toàn bộ thông tin về kiểm tra doping cầu thủ là gì được trang 90PTV tổng hợp. Kiểm tra doping không chỉ là một thủ tục hành chính — đó là trái tim của thể thao công bằng. Khi một cầu thủ chọn con đường gian lận, họ không chỉ phản bội đối thủ mà còn phản bội chính những người hâm mộ đã tin tưởng, ngưỡng mộ họ. Hy vọng với những thông tin này người hâm mộ đã có thể hiểu rõ về quá trình kiểm tra doping trong thể thao.
Ngoài việc theo dõi tin tức bóng đá thì nếu cập nhật ti le keo bóng đá chính xác không thể nào bỏ qua được nền tảng 90Phut TV!